{"id":4916,"date":"2023-11-08T10:00:23","date_gmt":"2023-11-08T10:00:23","guid":{"rendered":"https:\/\/sklep.hoid.pl\/?p=4916"},"modified":"2023-11-09T08:09:35","modified_gmt":"2023-11-09T08:09:35","slug":"czy-ojciec-chrzestny-byl-plagiatem-prozy-francisa-mariona-crawforda","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/sklep.hoid.pl\/?p=4916","title":{"rendered":"Czy Ojciec Chrzestny by\u0142… plagiatem prozy Francisa Mariona Crawforda?"},"content":{"rendered":"

Wydaj\u0105c ksi\u0105\u017ck\u0119 Corleone. A Tale of Sicily<\/em> w j\u0119zyku polskim (Adrianno Krawczyk, uk\u0142ony za Twoj\u0105 pomoc i wielk\u0105 prac\u0119 wykonan\u0105 przy tym projekcie) stale towarzyszy\u0142a mi my\u015bl, \u017ce nie tylko tytu\u0142, ale ilo\u015b\u0107 pokrewie\u0144stw fabularnych mi\u0119dzy obiema ksi\u0105\u017ckami jest – jakby to uj\u0105\u0107 – spora, cho\u0107 nale\u017cy podkre\u015bli\u0107 fakt, \u017ce s\u0105 to dwie r\u00f3\u017cne ksi\u0105\u017cki – jednak z wa\u017cnym wsp\u00f3lnym mianownikiem.<\/p>\n

W\u0105tek mafii, skrzy\u017cowanie dr\u00f3g arystokracji, ko\u015bcio\u0142a i mafii, symbolika i obrz\u0119dowo\u015b\u0107 religijna, wpleciony w\u0105tek emigracji do USA… Wszystko to i wiele wi\u0119cej brzmi jak zal\u0105\u017cek powie\u015bci, kt\u00f3ra a\u017c prosi si\u0119, o swoj\u0105 kontynuacj\u0119. W poszukiwaniu odpowiedzi, a nie tylko w oparciu o w\u0142asn\u0105 opini\u0119, znale\u017ali\u015bmy znakomity artyku\u0142 profesora Taeko Kitahary, kt\u00f3ry stanowi obszern\u0105 analiz\u0119 por\u00f3wnawcz\u0105 obu ksi\u0105\u017cek.<\/p>\n

 <\/p>\n

Dziedzictwo F. Mariona Crawforda: Corleone i Ojciec Chrzestny (fragment z podsumowania)<\/strong><\/h3>\n

Zakres intertekstualno\u015bci mi\u0119dzy Corleone<\/em> a Ojcem Chrzestnym sugeruje, \u017ce zapomniana powie\u015b\u0107 Crawforda pos\u0142u\u017cy\u0142a za archetyp Ojca Chrzestnego. Zal\u0105\u017cki obu powie\u015bci tkwi\u0105 w jednym z egzotycznych skojarze\u0144 z W\u0142ochami: mafii. Kiedy romanse z w\u0142oskimi szlachcicami sta\u0142y si\u0119 niemodne, Crawford znalaz\u0142 nowy prze\u0142om w ciemnej stronie swojego ulubionego tematu \u2013 W\u0142och. Wykorzystuj\u0105c sk\u0142onno\u015b\u0107 swoich rodak\u00f3w do romantyzowania Italii, w tym jej negatywnych aspekt\u00f3w, Crawford wydaje si\u0119 zadowala\u0107 kapry\u015bnych, italofilskich czytelnik\u00f3w. Innymi s\u0142owy, Crawford przekszta\u0142ci\u0142 ortodoksyjny w\u0142oski high romance w nowy typ romansu z mafi\u0105. W ten spos\u00f3b zapocz\u0105tkowa\u0142 now\u0105 tradycj\u0119, kontynuowan\u0105 przez Ojca Chrzestnego Mario Puzo, a nawet przez jeden z popularnych dzi\u015b seriali telewizyjnych o rodzinie mafijnej z New Jersey, Rodzinie Soprano (1999\u20132007).<\/p>\n

S\u0142owem kluczowym w takiej tradycji literackiej jest \u201erodzina\u201d. Tragedia rodziny jest podstaw\u0105 zar\u00f3wno w przypadku ksi\u0105\u017cki Corleone<\/em>, jak i Ojca Chrzestnego.\u00a0 W Corleone<\/em> fatalny konflikt zwi\u0105zany jest z d\u0105\u017ceniem braci Pagliuc\u00f3w do przywr\u00f3cenia rodowego nazwiska, co prowadzi do ca\u0142kowitego zniszczenia rodziny. W Ojcu Chrzestnym obiecuj\u0105cy bohater o\u015bmiela si\u0119 zrezygnowa\u0107 z drogi do legalnego sukcesu i po\u015bwi\u0119ca si\u0119 rodzinnemu biznesowi. Przekraczaj\u0105c melodramatyczne zako\u0144czenie Crawforda, Puzo intensyfikuje dramat nieuchronnego losu jednej rodziny.<\/p>\n

Dok\u0142adna analiza tekstu ujawnia jednak jednocze\u015bnie, \u017ce obaj autorzy zajmowali przeciwstawne stanowiska, jak r\u00f3wnie\u017c r\u00f3\u017cni\u0142 si\u0119 ich stosunek do W\u0142och\/Ameryki. Jest to dobrze widoczne w pozornej nie\u015bwiadomo\u015bci politycznej Crawforda. Podczas gdy Puzo, jako imigrant w drugim pokoleniu, postrzega spo\u0142ecze\u0144stwo ameryka\u0144skie takim, jakie jest, Crawford jest by\u0107 mo\u017ce zbyt uprzywilejowany, by m\u00f3c przedstawi\u0107 taki punkt widzenia. Pomimo faktu, \u017ce przez ca\u0142e \u017cycie posiada\u0142 ameryka\u0144skie obywatelstwo, Ameryka sama w sobie by\u0142a dla tego autora by\u0107 mo\u017ce czym\u015b innym.<\/p>\n

Cho\u0107 Crawford w r\u00f3\u017cnych pracach kre\u015bli W\u0142ochy w stylu romantycznym i realistycznym, nie odnosi si\u0119 do masowej imigracji W\u0142och\u00f3w do Ameryki pod koniec XIX wieku. Wykazuje r\u00f3wnie\u017c niewielk\u0105 \u015bwiadomo\u015b\u0107 niewidzialnej \u201ekolorowej linii\u201d czy granicy, kt\u00f3ra pojawi\u0142a si\u0119 w Ameryce w tym czasie z powodu ci\u0105g\u0142ej masowej imigracji. St\u0105d te\u017c wydaje si\u0119, \u017ce kwestie takie jak imigracja, asymilacja\/akulturacja, etniczno\u015b\u0107 i to\u017csamo\u015b\u0107 nie dotyczy\u0142y tego emigranta. T\u0119 nie\u015bwiadomo\u015b\u0107 potwierdza jego portret Sycylii, kt\u00f3ra jawi si\u0119 jedynie jako t\u0142o \u00a0dla podkre\u015blenia Rzymu, b\u0119d\u0105cego centrum wielu narracji Crawforda. Podobn\u0105 uwag\u0119 mo\u017cna poczyni\u0107 w odniesieniu do przedstawienia mafii, kt\u00f3r\u0105 wykorzystuje jako kolejny egzotyczny rekwizyt. Cho\u0107 z pewno\u015bci\u0105 odwo\u0142uje si\u0119 do jej ducha oporu, autor nie bada dodatkowej mo\u017cliwo\u015bci wykorzystania swojego portretu mafii jako formy krytyki spo\u0142ecznej. (Aby by\u0107 sprawiedliwym wobec Crawforda, nale\u017cy jednak doda\u0107, \u017ce odzwierciedla to r\u00f3wnie\u017c jego polityk\u0119 unikania pisania \u201epowie\u015bci celowej, umoralniaj\u0105cej\u201d.<\/p>\n

Z drugiej strony, Puzo by\u0142 w pe\u0142ni \u015bwiadomy swojego statusu jako obywatela drugiej kategorii w Ameryce przed er\u0105 ruchu praw obywatelskich. Mo\u017cna wi\u0119c uzna\u0107 Ojca Chrzestnego za m\u015bciw\u0105 obron\u0119 \u201edemokratycznego\u201d spo\u0142ecze\u0144stwa ameryka\u0144skiego, kt\u00f3re nie jest wolne od dyskryminacji na tle etnicznym, klasowym, p\u0142ciowym, religijnym, politycznym itd. \u015awiadcz\u0105 o tym wszystkie om\u00f3wione w poprzednim rozdziale wielorakie punkty widzenia powie\u015bci. Portretowanie przez Puza kilku rodzin mafijnych wskazuje r\u00f3wnie\u017c na fakt, \u017ce przest\u0119pczo\u015b\u0107 zorganizowana jest rzeczywistym \u015brodkiem mobilizacji spo\u0142ecznej w Ameryce. Odwrotny dynamizm narracji w ca\u0142ej historii sam w sobie stanowi mocny element krytyki spo\u0142ecznej. W Corleone<\/em>, chocia\u017c Crawford sugeruje stworzenie pewnej odwrotnej dynamiki poprzez podkre\u015blenie antybohatera, narracja powraca do ortodoksyjnego szcz\u0119\u015bliwego zako\u0144czenia, bez sugerowania jakichkolwiek implikacji dalszego istnienia mafii.<\/p>\n

B\u0119d\u0105c wnikliwym obserwatorem swoich czas\u00f3w, Puzo zdawa\u0142 si\u0119 uwa\u017cnie przygl\u0105da\u0107 dynamizmowi spo\u0142ecznemu tego okresu, zw\u0142aszcza pod wzgl\u0119dem etnicznym. Interesuj\u0105ce jest obserwowanie jego przewidywania co do wp\u0142ywu wielokulturowo\u015bci w Ojcu Chrzestnym. Nawet je\u015bli Michael w ko\u0144cu zaczyna czci\u0107 sycylijsk\u0105 tradycj\u0119, jego silne pragnienie wychowania kulturowo zasymilowanych dzieci z Kay, ratuje go przed etnocentryzmem; w tym sensie staje si\u0119 on jednym z pionierskich wciele\u0144 wielokulturowo\u015bci w Ameryce. Jak wspomniano wcze\u015bniej, kontekst historyczny lat siedemdziesi\u0105tych umo\u017cliwi\u0142 Ojcu Chrzestnemu zdobycie znacznej popularno\u015bci w\u015br\u00f3d czytelnik\u00f3w. \u00a0Michael Corleone, bohater etniczny, reprezentowa\u0142 \u201eswojego\u201d bohatera dla tych, kt\u00f3rzy zostali wykluczeni z g\u0142\u00f3wnego nurtu ameryka\u0144skiego spo\u0142ecze\u0144stwa. Te czytelnicy z owych \u201emniejszo\u015bci\u201d (zw\u0142aszcza pod wzgl\u0119dem etnicznym) byli zapewne w stanie odpowiednio zrozumie\u0107 niepok\u00f3j Michaela zwi\u0105zany z przej\u0119ciem \u201erodzinnego\u201d biznesu. Musieli by\u0107 g\u0142\u0119boko poruszeni jego odwa\u017cn\u0105 decyzj\u0105, by zrezygnowa\u0107 z pogoni za prawo\u015bci\u0105 ameryka\u0144skiego snu i jego dumy z sycylijskiego dziedzictwa. Doskona\u0142a gra Michaela w roli nowego dona okaza\u0142a si\u0119 by\u0107 wi\u0119cej ni\u017c satysfakcjonuj\u0105ca. Rycersko\u015b\u0107 Corleon\u00f3w zwi\u0119kszy\u0142a r\u00f3wnie\u017c ich atrakcyjno\u015b\u0107 dla nieuprzywilejowanych przynale\u017cno\u015bci\u0105 czytelnik\u00f3w. W przypadku braku tych cech, czytelnikom trudno by\u0142oby zaakceptowa\u0107 przest\u0119pc\u00f3w jako \u201eswoich\u201d bohater\u00f3w. Wydaje si\u0119 wi\u0119c, \u017ce grono czytelnik\u00f3w Ojca Chrzestnego wci\u0105\u017c si\u0119 poszerza\u0142o i obejmowa\u0142o nowych \u201einnych\u201d, co z pewno\u015bci\u0105 przyczyni\u0142o si\u0119 do d\u0142ugowieczno\u015bci powie\u015bci.<\/p>\n

Zatem, badanie intertekstualnych powi\u0105za\u0144 mi\u0119dzy Corleone<\/em> i Ojcem Chrzestnym<\/em> ujawnia przeoczon\u0105 ci\u0105g\u0142o\u015b\u0107 w historii ameryka\u0144skiej kultury popularnej. Intryguj\u0105ce jest obserwowanie, jak Crawford wykorzystuje gatunek high\u2013romance, jak r\u00f3wnie\u017c temat W\u0142och i udaje mu si\u0119 zapocz\u0105tkowa\u0107 bogaty gatunek mafijnej fikcji. Trzeba przyzna\u0107, \u017ce Corleone<\/em>, cho\u0107 nie cieszy si\u0119 takim uznaniem jak Ojciec Chrzestny<\/em>, zajmuje wa\u017cne miejsce w swoim gatunku. Dzie\u0142o to zas\u0142uguje na powa\u017cniejsz\u0105 krytyczn\u0105 uwag\u0119 przy ponownym rozpatrywaniu i ocenie ameryka\u0144skiej kultury popularnej. Cho\u0107 w niniejszym artykule nie da si\u0119 udowodni\u0107 rzeczywistych zapo\u017cycze\u0144 Puza od Crawforda, warto zauwa\u017cy\u0107, \u017ce trylogia Ojciec Chrzestny<\/em> wydaje si\u0119 by\u0107 wsp\u00f3\u0142czesn\u0105 wersj\u0105 sagi o rodzie Saracinesc\u00f3w.<\/p>\n

Taeko Kitahara, Profesor nadzwyczajny, Wydzia\u0142 Literatury Angielskiej i Ameryka\u0144skiej, Uniwersytet Toyo, Tokio, Japonia.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Wydaj\u0105c ksi\u0105\u017ck\u0119 Corleone. A Tale of Sicily w j\u0119zyku polskim (Adrianno Krawczyk, uk\u0142ony za Twoj\u0105 pomoc i wielk\u0105 prac\u0119 wykonan\u0105 przy tym projekcie) stale towarzyszy\u0142a mi my\u015bl, \u017ce nie tylko tytu\u0142, ale ilo\u015b\u0107 pokrewie\u0144stw fabularnych mi\u0119dzy obiema ksi\u0105\u017ckami jest – jakby to uj\u0105\u0107 – spora, cho\u0107 nale\u017cy podkre\u015bli\u0107 fakt, \u017ce […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":4917,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[232,1],"tags":[711,705,706,708,692,709,707,710],"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/sklep.hoid.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/11\/CORLEONE1-scaled.jpg","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/sklep.hoid.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4916"}],"collection":[{"href":"https:\/\/sklep.hoid.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/sklep.hoid.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sklep.hoid.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sklep.hoid.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=4916"}],"version-history":[{"count":8,"href":"https:\/\/sklep.hoid.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4916\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4929,"href":"https:\/\/sklep.hoid.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4916\/revisions\/4929"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sklep.hoid.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/4917"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/sklep.hoid.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=4916"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/sklep.hoid.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=4916"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/sklep.hoid.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=4916"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}